Praat mee met Vind magazine en gebruik #vindmagazine
Welke onderwerpen zou u graag meer belicht willen zien in Vind magazine, geef hieronder uw voorkeur.

Goud uit het riool: Mooie vondsten na archeologisch onderzoek in Enkhuizen

De aanleg van het nieuwe riool door de binnenstad van Enkhuizen is begeleid door archeologen van Archeologie West-Friesland en heeft zeer veel gegevens opgeleverd. Zo werden de oudste huizen van de stad uit het midden van de 13de eeuw blootgelegd. Daarnaast zijn oude havens, grachten, kades en waterwerken onderzocht. Daarbij werd veel oude huisraad en verloren geld dat in de voormalige grachten werd geworpen opgegraven; de metaaldetector van de archeologische dienst draaide overuren! Mooiste vondst is een gouden munt, een ‘Angel’ van de veelbesproken Engelse koning Henry VIII uit het begin van de 16de eeuw.

Noorderhavendijk
Vanaf maart dit jaar werd vanaf het Sijbrandtsplein in Enkhuizen het hoofdriool over de Vissersdijk vernieuwd. De Vissersdijk is een deel van de oude Westfriese Omringdijk uit de late middeleeuwen. Omdat hier het nieuwe riool precies op de locatie van het oude riool kwam, was onderzoek niet nodig. Dat werd anders op het moment dat de sleuf de Noorderhavendijk in sloeg en een stuk van een  sluis werd aangetroffen. De Noorderhavendijk maakte oorspronkelijk  onderdeel uit van de oudste binnenhaven van Enkhuizen, samen met de Kaasmarkt, Nieuwstraat en Zuiderhavendijk. Deze binnenhaven, die uit de 14de eeuw dateert, stond in open verbinding met de Zuiderzee, De teruggevonden baksteen kademuren bezaten een dikte van wel 1 m. De haven werd in 1727 dichtgeworpen. Op dat moment is de inhoud van veel beerputten uit de stad in de gracht gestort. Het vaatwerk dat hier werd aangetroffen,geeft een goed beeld van wat in Enkhuizen in de 18de eeuw op tafel stond. Het bovenste stuk van de gracht werd afgevuld met schoon zand.

Verlaat
Het Verlaat was tot ver in de 19de eeuw een open gracht. Voorheen mondde deze uit in de Noorderhaven. Bij het werk aan de sleuf van het riool bij het Verlaat troffen de archeologen een brede baksteen overkluizing over het Verlaat aan. De baksteen boog was zo groot en stevig dat hier bescheiden woonhuizen op stonden, een kleine Ponte Vecchio in Enkhuizen. Na het dichtwerpen van de Noorderhaven in 1727 werd het open water van het Verlaat afgesloten met een stevige keermuur.

Kaasmarkt
De binnenhaven op de locatie van de huidige Kaasmarkt werd vanaf 1555 in fases gedempt. Op het kruispunt van grachten en havens werd een marktplaats gemaakt. De gracht van de huidige Waagstraat dempte men ook, waarna hier een kaasmarkt kwam. Op de plaats van de huidige Kaasmarkt kwam de vismarkt. Op de hoek van beide markten richtte men de stadswaag op. Omdat dit middelste stuk van de binnenhaven eerder werd gedempt dan de noordzijde, bestonden de kades niet uit baksteen muren maar uit hout. Ook in dit stuk van de haven is aangeplempt met stadsafval. Veel slachtafval, afgekloven botten, versleten leren schoenen, metaal, aardewerk en munten werden hier aangetroffen. Naast veel munten van koper en enkelen van zilver is ook een gouden munt een zogenaamde ‘Angel’ aangetroffen. Hierop staat de aartsengel Michael en het wapen van Engeland. De munt is geslagen in The Tower van Londen ten tijde van koning Henry VIII in de periode 1509-1526. Dergelijke munten zijn zeldzaam.
Eveneens komen uit deze vondstlaag diverse soorten borden en kommen uit het mediterrane gebied. Als welvarende zeevarende stad met veel handel op het Iberisch schiereiland, pronkte men in Enkhuizen met exotische spullen. Goudlusteraardewerk uit Sevilla, borden en kommen uit Montelupo in Noord-Italië en nog een aantal onbekende bijzondere soorten uit het Middellandse zee gebied kwamen uit de bagger tevoorschijn. Daarnaast werd natuurlijk ook in grote hoeveelheden het gebruikelijke rode aardewerk zoals koekenpannen, borden en kookpotten opgegraven.

Nieuwstraat
De Nieuwstraat was het middelste deel van de oudste haven. Ook deze is in de 16de eeuw dichtgeworpen. Echter op basis van de vulling, vooral van het aardewerk, in de haven ontdekten de archeologen dat dit wellicht 10-20 eerder dan de Kaasmarkt moet zijn gebeurd. Tussen de open haven op de Kaasmarkt van voor 1555 en de zojuist aangelegde Nieuwstraat sloeg men een groot houten schot. Ook uit de vulling van de gracht op de hoogte van de Nieuwstraat kwam veel geïmporteerd aardewerk.

Kalksteiger
Ter hoogte van de Kalksteiger, de huidige straat tussen de Nieuwstraat en de Breedstraat, sloeg de sleuf van het riool af richting de Westfriese Omringdijk. Deze schuin oplopende straat vormt nog steeds de westzijde van het talud van de voormalige zeedijk. De Kalksteiger zelf was aanvankelijk maar een smalle steeg van ongeveer 3 m breed. Aan het uiteinde van de steeg stonden aan de Nieuwstraat en Breedstraat voorname panden. In de steeg lagen tot in de 18de eeuw drie huisjes. Vooral het pand op de hoek van de Kalksteiger en de Nieuwstraat was omvangrijk. Dit pand bleek geheel onderkelderd, ongebruikelijk voor Enkhuizen met haar natte bodem. Deze bakstenen woning moet rond 1500 zijn gebouwd. In de vroege 20ste eeuw is dit voorname huis pas gesloopt.

Breedstraat
Het pand op de hoek van de Kalksteiger en Breedstraat bezat geen kelders maar was wel zwaar gefundeerd op houten palen, kespen en planken.. Omdat het 17de-eeuwse huis geen kelder had, konden de archeologen een bijzondere ontdekking doen; de overblijfselen van een van de oudste huizen van de stad. Onder het 17de eeuwse pand lagen de resten van vijf opeenvolgende lemen vloeren van verdwenen houten huizen. Deze vloeren stammen uit de periode 1225-1260. De vlechtwerken wanden van de huizen zijn niet gevonden, wel de haardplaats midden in deze woning. Opvallend was dat de resten van deze 13de eeuwse huizen zeer ondiep lagen, slechts 30 cm onder de huidige straat. De Breedstraat in Enkhuizen is daarmee al bijna 800 jaar continu bewoond.

Rapport
De archeologen van Archeologie West-Friesland hebben in korte tijd zeer veel informatie over dit gebied verzameld. Dit heeft geleid tot een aantal belangrijke nieuwe inzichten in de middeleeuwse stadsontwikkeling en geschiedenis van Enkhuizen. Het werk aan het riool zal doorgaan richting de Compagniesbrug. Als alle gegevens zijn verzameld worden de vondsten gewassen, de schoenen geconserveerd en een fraai rapport geschreven. 

 

Bron: Gemeente Enkhuizen